Rouw is zichtbaar in de vragen die mensen eigenlijk niet durven stellen
Het is halverwege de ochtend, zo’n moment waarop alles even op routine draait. Een computer die raast, koffie die al lang lauw is, dossiers die nog openstaan. Ik loop door de gang en zie dat een vrouw me aankijkt. Ik herken haar meteen—en in één seconde brengt ze me terug naar een paar maanden geleden. Ze knikt. Zo’n klein knikje dat je alleen herkent als je erbij was. Ik weet meteen wie ze heeft verloren. Ook waar dat gebeurde, en hoe het ging.
We spreken niet; het moment is te kort. Maar één blik is genoeg om me terug te slingeren naar die kamer, waar het zacht was. En zwaar. Naar het bed waar we samen omheen bewogen alsof we in een heiligdom stonden. De verpleegkundige die een glas water neerzette. De zoon die de radio zachter draaide. De vrouw die, bijna verontschuldigend, zei: “Zo was hij altijd.” Een klein detail—maar door de setting draagt het ineens alles.
Rouw komt overal doorheen en staat vaak al dagen, weken, of nog langer in de kamer. Onzichtbaar, maar voelbaar in de vragen die mensen stellen. Zonder ze helemaal te durven stellen.
“Hoe lang nog, denkt u?”
“Ziet u verbetering?”
“Wat zou u doen, dokter?”
Voor ons gaat de dag verder. Niet uit onwil, maar omdat het moet. Er staan gesprekken gepland, er is een overdracht, ergens piept een infuuspomp. Soms voelt dat misplaatst: dat jij in een vergadering zit over protocollen, terwijl iemand thuis voor het eerst aan de lege kant van het bed ligt. Dat jouw leven doordendert, terwijl dat van hen in tweeën breekt.
Ik denk vaak aan de kleine dingen die nabestaanden vertellen. De man die nog wekenlang het oude nummer van zijn vrouw bleef bellen “omdat haar voicemail zo geruststellend klinkt.” De vrouw die de sjaal van haar man bleef dragen, niet omdat ze het koud had, maar omdat hij nog rook naar buitenlucht en aftershave. De dochter van acht die het dekentje opvouwde “zoals papa het altijd deed.” Er zit zoveel liefde in deze gebaren dat je er bijna stil van wordt.
Rouw begint niet netjes en eindigt niet keurig. Het loopt mee, verplaatst zich, verstopt zich in een jaszak, of in een geur die je opeens overvalt als je in de supermarkt staat. Het is wat achterblijft wanneer de rest van de wereld weer verdergaat. En misschien is dat het wel, elke keer opnieuw: dat rouw de enige vorm van liefde is die geen lichaam meer heeft – maar nog altijd even hard klopt.
Rouwen blijft, het is een deel van mij geworden. Een belangrijk deel…
Zo mooi hoe hier rouw wordt beschreven. Heeft veel indruk op mijn gemaakt. Dank jullie wel.
Wat mooi geschreven,mijn Zus was 35 toen ze overleed.ik had precies hetzelfde,alles gaat door,en op dat moment wil je dat helemaal niet.
Maar ik doe nu vrijwilligerswerk al 12 jaar in een Hospice.
Wat dankbaar ben ik,dat ik dit mag doen!!!!!!!!
Rouw begon al toen mijn man te horen kreeg dat hij longemfyseem had. De longblaasjes waren onherstelbaar stuk. Het proces heeft 7 jaar geduurd.
Ooit zei mijn man: “Als ik niet meer ( vul maar in) kan, dan hoeft het van mij niet meer. De grenzen werden steeds verlegd.
Hij kreeg zuurstof. Hij was verbonden aan een grote slang zodat hij door het hele huis kon. Slapen deed hij beneden in een stoel met z’n voeten op een poef want omdraaien in bed ging niet. Dan rukte hij z’n oren er bijna af door die zuurstofslang.
Het nieuwe bed met allerlei mogelijkheden is maar een nacht beslapen. Zo ook de traplift. De thuiszorg waste hem beneden.
De longarts zei mij: “Het is een godswonder dat hij er nog is”. Hij heeft nog ruim anderhalf jaar geleefd.
Overdag zittend aan de eettafel, doorlooppuzzels maken en dutten. ‘s Nachts in de stoel. Ik sliep boven met één oor open.
Zijn humeur daalde tot het nulpunt want alles was hem teveel. Als ik iets vroeg: “Mens zeur niet zo”.
Soms ging het zo slecht dat hij naar het ziekenhuis moest. Dat vond hij vreselijk. Ook daar blafte hij iedereen af. Hij wilde onder geen beding naar een verpleeghuis.
Op een avond was ik weggeweest. Om half elf kom ik thuis. Hij zat als een dood vogeltje in z’n stoel. “Ik krijg geen lucht en ik kan niet meer verademen”. Hij bedoelde dat apparaat. Ik zei dat ik 112 ging bellen. Dat mocht niet want dan moet ik naar het ziekenhuis zei hij. Ik heb toen gezegd: “ ik kan je niet helpen en jij wilt niet geholpen worden. Kies maar of ik bel 112 of ik trek m’n handen van je af”. “Bel dan maar”.
Om 12 uur lag hij op de spoedeisende hulp en pas om 5 uur in een kamer met drie anderen. Ik ben om 7 uur naar huis gegaan. We spraken af dat we eerst probeerden te slapen en het middagbezoek over te slaan.
Om 15.15 werd ik gebeld dat het niet zo goed ging. Of ik kon komen.
Dwars door de stad met bijna een aanrijding reed ik naar het ziekenhuis. Hij lag nu alleen in een kamer. De kamer waar altijd de patiënten naar toe werden verhuisd als het einde naderde. Dat wist ik van de bezoeken die ik bracht als hij in het ziekenhuis lag.
Hij was niet meer aanspreekbaar. Ik heb zijn hand gepakt en gezegd: “ Jan, hoor je me. Ik ben bij je. Knijp in m’n hand als je me verstaat”. Ik bewaar de illusie dat hij mijn hand heel even wat steviger vasthield. Daarna blies hij z’n laatste adem uit.
Het was op een donderdag, Hemelvaartsdag. Toepasselijker kon niet.
Naderhand hoorde ik wat er was gebeurd. Hij moest naar de WC. Die zuurstofslang was te kort. Dus die deed hij af. Dat is hem fataal geworden.
Gelukkig …..
Mieke
Wat prachtig geschreven! Zo is het precies en dan is een empathische zorgverlener heel fijn.