Soms kijkt hij haar beleefd aan, zoals je naar een wildvreemde kijkt die een gesprek met je aanknoopt
In de familiekamer op de afdeling zit een vrouw tegenover mij. Ik schat haar ergens halverwege de zeventig. Haar jas heeft ze nog aan, alsof ze elk moment weer weg moet. Haar man ligt iets verderop op de afdeling. Hij heeft een longontsteking, maar vooral ook gevorderde dementie. Hij herkent haar al een tijd niet meer, maar woont nog wel thuis. Ik vraag hoe dat gaat, samenwonen met een man zonder herinneringen.
“Hij vraagt soms aan mij waar zijn vrouw is,” zegt ze. Ze glimlacht erbij, maar het is een glimlach die ergens halverwege strandt. Een glimlach die pijn doet om te zien. “En dan zeg ik dat ik het ben.” Even is het stil. “Maar dat gelooft hij niet meer.” Ze vertelt het opmerkelijk rustig. Alsof ze een praktisch probleem beschrijft. Zoals iemand die uitlegt dat de verwarming één keer per jaar ontlucht moet worden.
Ik vraag hoe het met háár gaat. Die vraag lijkt haar te verrassen. “Met mij?” zegt ze. “Ach,” zegt ze. “Het hoort er inmiddels allemaal een beetje bij.” Ze vertelt hoe haar man vroeger was. Altijd plannen. Altijd onderweg. Wandelen, reizen, vrienden over de vloer. Een man die nooit stilzat. En nu zit hij vaak zwijgend in een stoel. Soms kijkt hij haar aan met een beleefde blik, zoals je naar een vriendelijke wildvreemde kijkt die een gesprek met je aanknoopt.
“Hij is er nog wel,” zegt ze. “Maar ook weer niet.” Terwijl ze er zo open over praat, schiet er een gedachte door me heen: wat moet het ongelooflijk zwaar zijn om dit elke dag mee te maken. Iemand van wie je houdt langzaam te zien verdwijnen, terwijl hij er lichamelijk nog gewoon is. En tegelijk voel ik ook iets anders.
Diepe bewondering.
Voor haar rust en haar trouw.
Voor het feit dat ze er nog steeds zit.
Dit verlies komt niet in één moment.
Het komt langzaam.
In kleine stappen.
Terwijl iemand nog leeft.
Mantelzorgers voor mensen met dementie maken dat vaak mee. Ze verliezen iemand stukje bij beetje. Eerst de gesprekken. Dan de herinneringen. Dan de herkenning. De blik die zegt: ik weet wie je bent. Rouw begint zo vaak al lang vóór de dood. Tegen de tijd dat haar man uiteindelijk zal overlijden, heeft ze al een groot deel van haar afscheid doorleefd. Een optelsom van duizend kleine verliezen.
En terwijl ik haar vragen stel die ze ogenschijnlijk onbewogen beantwoordt, voel ik diep respect voor deze vrouw die voor hem blijft zorgen. Ze blijft hem wassen, aankleden. Elke dag. Ze blijft zijn hand vasthouden. Een vrouw wiens man haar elke dag vraagt waar zijn vrouw is. Als een geliefde dan zo kan blijven staan, kan dat bijna niet anders dan oerliefde zijn. Gevormd door een leven samen.
En misschien is het een beetje gek, maar na het gesprek pak ik even haar hand en houd hem wat langer dan gebruikelijk vast.
“Dank u wel,” zeg ik.
“Dank u wel voor wat u doet.
En dank u wel voor wat u verteld heeft.”
Want in al dit verlies en verdriet mocht ik even de ongekende kracht van liefde zien.