“Beeld geeft mensen rust, en herinneringen voor later”
Daphne Kleine is afscheidsfotografe. Na het overlijden van haar partner realiseerde ze zich hoeveel ze van zijn uitvaart was vergeten. “De periode rondom zijn dood en uitvaart ging volledig aan me voorbij. Ik wist ’s avonds niet meer welke vragen de uitvaarbegeleider die ochtend had gesteld, alsof mijn brein geen nieuwe informatie meer kon opslaan.” De foto’s van de uitvaart bleken troostend, wat leidde tot haar huidige werk. Hilda Wessels interviewde haar over haar ervaringen als uitvaartfotografe.
De naam van haar bedrijf zegt al veel: D.A.F.: Daadwerkelijk Andere Fotografie. Als afscheidsfotografe legt Daphne het afscheid vast. Haar werk kan vooraf aan het sterven beginnen, wanneer iemand bijvoorbeeld foto’s wil van zijn leven, maar ook wanneer iemand al is overleden. Ze maakt graag kennis met de familie vooraf aan de uitvaart. Dat kan ook online. Ze wil weten of er een klik is. Het gevoel moet goed zijn, want pas dan kan zij haar beste werk leveren. Zij doet alles zelf; het gesprek, het maken van de foto’s, en uiteindelijk brengt zij zelf het album van de reportage bij de opdrachtgevers thuis.
Ik ontmoette Daphne op een kunstmarkt van Kom in de Kas die in Erica, Zuidoost Drenthe, werd georganiseerd. Zij had haar plek naast mij. Ik zag haar foto’s en was onmiddellijk geraakt door de kwaliteit en zeggingskracht ervan. We raakten aan de praat, en zoals dat gaat, sommige mensen vergeet je niet weer. Dat heeft bij Daphne te maken met wat zij te zeggen heeft en de manier waarop zij dat doet. Haar posts op social media zijn ontroerend en indrukwekkend.
Daphne is ervaringsdeskundig: haar vorige partner stierf toen haar jongste zoon nog klein was. Hij was lang ziek, en met het vorderen van zijn ziekbed werd de last voor haar steeds zwaarder. De dubbelheid van de ziekte, het verlies, de opluchting dat het lijden voorbij was, ze heeft het allemaal beleefd. Na zijn overlijden maakte zij zelf foto’s. Ook van de uitvaart werden foto’s gemaakt. Die hebben haar en de jongens erg geholpen, en doen dat nog. Deze persoonlijke ervaring heeft Daphne gebracht tot haar huidige werkzaamheden. Ze weet hoe het helpt: in de hectische tijd rondom een overlijden vergeet je veel. Wanneer je dan foto’s hebt om later terug te zien hoe het ook alweer ging, is dat enorm troostend.
“Ik voel en zie de kern van het leven”
Daphne vertelt: “Ik ben een nuchtere Drent, en moeder van een samengesteld gezin. Ik ben warm, open en to the point en kijk anders naar dingen dan andere mensen. Mijn manier van kijken is gevormd door ervaring: er zit schoonheid in rouw, naast de pijn. Na het sterven van mijn man zag ik de natuur, de lente wel, maar ik vóelde het niet meer, terwijl ik altijd zo had genoten van de natuur. Het zien en voelen was uit elkaar. Op een gegeven moment liep ik met de hond, zag de zonsopgang, en ineens werd ik weer geraakt door de schoonheid. Daar zit een belangrijk stuk van wie ik ben: iemand die de kern van het leven ziet en voelt.”
Ze neemt haar persoonlijke ervaring mee naar de gezinnen waar ze komt. Ze weet wat rouw is, en dat geeft rust. Niets is gek, elk gevoel kan. Ze mogen alles zeggen wat ze willen, maar niets moet. Daphne merkt dat ouders die hun kind verliezen tijdens de zwangerschap of rondom de geboorte, behoefte hebben aan erkenning van hun ouderschap. Ze hadden zich dat zo anders voorgesteld: bijvoorbeeld met de baby in de maxi cosy in de auto ergens heen. Of met de oudste en de baby een rondje lopen, naar het bruggetje om de eendjes te voeren, zoals ze in één van haar posts vertelt. Na een gesprek met Daphne wordt de baby in een draagzak op een koelpak gelegd. Dan lopen de ouders hun rondje naar de eenden, zoals ze dat voor zich hadden gezien toen ze nog zwanger waren. Trotse papa en mama van twee kinderen.
En Daphne maakt foto’s voor later.
Beeld is voor kinderen belangrijk
Haar innerlijke drijfveer, naast het vastleggen van herinneringen waarmee ze troost biedt, is dat er veel meer ruimte mag zijn in de samenleving voor het gesprek rondom dood en rouw. Ze vertelt dat ze graag zou zien dat er op de basisschool aandacht voor is: elk kind verliest wel iemand, is het niet als het jong is, dan wel verderop in het leven. Haar zoon wilde in groep 7/8 een spreekbeurt doen over de dood en dat mocht eerst niet. Ouders werden gemaild of ze wilden dat hun kind hierbij zou zijn of niet, omdat men dacht dat kinderen er nachtmerries over zouden krijgen. Maar dat bleek niet het geval te zijn. Ze waren erg nieuwsgierig en hadden veel vragen. Haar zoon gaf iedereen die dat wilde de ruimte om uit de klas te gaan, voor hij de foto van zijn vader liet zien. Het ging uiteindelijk prima.
Beeld is voor kinderen heel belangrijk: zo maakte ze foto’s van een hondje dat een spuitje zou krijgen. Het meisje van 9 was er vreselijk aan toe: heel veel nachtmerries; ze kon zich niet herinneren hoe het gegaan was, en was bang dat ze niet goed afscheid had genomen. Toen ze de foto’s zag, en zag dat ze haar hondje een kusje had gegeven, was het goed. Eindelijk kon ze rustig slapen. Ze maakte een armbandje voor Daphne, dat ze nog steeds draagt: het staat symbool voor het belang van haar werk.
Ik vraag Daphne wat het meest ontroerende is dat ze heeft meegemaakt in haar werk. Ze schetst mij een beeld van een vader bij de uitvaart van zijn gestorven kindje. Hij bood zijn excuses aan zijn kindje aan omdat hij het niet had kunnen beschermen. Dat ging haar door merg en been. Als ouder wil je je kind voor alles beschermen, dat weet ze zelf als moeder. Ze voelde de liefde van de vader voor zijn kind.
Vooraf rouwen werkt niet altijd
We praten aan het einde van dit mooie gesprek over rouwen, wat we er over hadden bedacht wat niet bleek te kloppen… Daphne geeft aan dat ze dacht dat ze na het sterven van haar vorige partner, na drie weken schoolvakantie, wel weer verder kon. Daar heeft ze zich serieus op verkeken. Ook op de euforie en toch ook het schuldgevoel wanneer je eens niet aan hem denkt. Ze heeft het uiteindelijk maar dag voor dag genomen. “Het duurde lang”, vertelt ze: “Ruim anderhalf jaar voor ik weer een lichtpuntje zag. Vooraf rouwen werkt dus niet altijd, het is heel hard werken.”
Het is acht jaar geleden dat haar vorige partner stierf. Met haar fotoreportages geeft Daphne haar eigen ervaring, gecombineerd met vakvrouwschap, zin en diepte. Haar posts op sociale media zetten aan tot gesprekken over rouw en verlies.