Foto: Bob Bronshoff
De dood is een aankondiging van het stomste feestje op aarde
In de rubriek ‘Drie vragen aan…’ beantwoorden rouw- en verliesexperts drie vragen rondom verlies en rouw. In deze editie Tim Overdiek, therapeutisch coach en schrijver, over de verwevenheid van verdriet en vreugde, over rouwen op je eigen manier en over de relatie tussen levenslust en de dood.
Kun je ook rouwn als iemand nog in leven is? Hoe doe je dat?
Onlangs kwam een lieve vriendin na jarenlange ziekte in haar eindfase terecht. Ze vroeg me om nabij te blijven, om bij elk bezoek te kletsen over het leven, over de kinderen, over het werk, over de politiek, over TikTok-filmpjes. Ook de dood kwam tussen neus en lippen langs. Vanaf het moment dat ze ongeneeslijk ziek werd, begon haar eigen rouw. Dat pakte ze kordaat aan, op haar manier. Voorbereidingen op het afscheid, vastleggen van de verschillende scenario’s, gesprekken met vrienden en familie, het kleiner maken van het kringetje, met af en toe morbide humor.Alles en iedereen in de wachtstand, op ieders eigen manier, met een gemeenschappelijk besef dat ‘levende rouw’ iets ongrijpbaars is. Je kunt het benoemen zonder dat je er woorden aan geeft. Het is er. Door dat te erkennen, begint het doorleven ervan. Het mag er zijn, hoe het ook voelt, hoe frustrerend, verdrietig, pijnlijk, intiem en dierbaar het ook is. Voor mij was het een geschenk om simpelweg bij haar te zijn in de laatste uren, toen ze diep in slaap was gebracht. Niets te hoeven doen, behalve woordeloos vertrouwen te geven aan de vrouw die dat laatste stapje, het loslaten, zelf had te doen.
Waarom zijn we zo bang voor de dood?
De dood is een aankondiging voor het stomste feestje op aarde. Mocht-ie vandaag bij me aankloppen, dan vraag ik ‘m om een andere keer terug te komen. Liever niet. Toch denk ik elke dag wel even aan de dood, of specifieker, aan mijn eigen dood. Mocht vandaag mijn laatste dag zijn, heb ik daar dan vrede mee? Liever niet, maar als het zo is, dan is het leven mooi geweest, naast alle dingen die ik nog wil doen. Ik zit vol levenslust. Wie de dood ontkent, ontkent het leven, is een veelgebruikte uitdrukking in mijn vakgebied. Zonder nacht geen dag. Zonder verdriet geen vreugde. Als je bang bent voor de dood, ontneem je jezelf de mogelijkheid om vol te leven, vind ik.
Natuurlijk, de grote vraag ‘wat gebeurt er na dit leven’ is er eentje om lichtelijk nerveus over te mogen zijn. Ik heb hier ook het antwoord niet op, maar de vraag stellen en onderzoeken kan je rustiger maken. De dood is definitief, je bent niet langer bij je geliefden in het leven zoals je dat hebt geleid. Dat is een pijnlijke gedachte. Deze realisatie kan ervoor zorgen dat het gaat spoken in je hoofd, maar laat dat gerust gebeuren (want daar ga je niet dood aan).
Wat is het meest ontroerende dat je hebt meegemaakt rondom rouw?
Rouw houdt nooit op, en dat is maar goed ook. Soms schrikken mensen daar een beetje van, vanuit het idee dat het ‘toch ooit een plekje moet krijgen’. Dat is trouwens een hele vervelende zin, iets een plekje geven. Alsof het dan klaar is, definitief achter de rug. Het is nooit klaar, integendeel, rouw is pure liefde die tot aan je laatste snik voelbaar mag zijn. Die liefde neemt een nieuwe vorm aan, en ja, daar horen ook nog steeds tranen en pijn van gemis bij.
Wat mijzelf ontroerde, was het moment dat ik ’s morgens langs een bakkerij liep en de geur van versgebakken brood opsnoof. In mijn ooghoeken zag ik een jonge moeder zitten met een klein kind op schoot. Drie stappen later stroomden de tranen over mijn wangen. Totaal onverwacht, ik wist niet wat me overkwam.
Tot ik me realiseerde dat het beeld van moeder en kind iets in me wakker kuste: liefde en gemis van mijn eigen vrouw Jennifer, nota bene zestien jaar na haar dood. Onze kinderen zijn volwassen, ik heb een nieuwe liefde in mijn leven, en dan pats boem, daar is-ie weer, rouw in de meest ontroerende uitbarsting die ik me kon wensen. Honderd meter wandelde ik met tranen en een glimlach op mijn gezicht, vreemd aangekeken door voorbijgangers. Heerlijk.