Iedereen heeft taal voor rouw, maar niemand weet precies hoe het moet.
Iedereen weet wel iets over rouw. Dat merk je vooral aan de zinnen die mensen zeggen.
Dat het tijd nodig heeft.Dat je het een plekje moet geven.
Dat het leven doorgaat.
Dat je dankbaar moet zijn voor wat er was.
Dat de ander niet zou willen dat je verdrietig bleef.
Het zijn zinnen die meestal goed bedoeld zijn. Niemand zegt ze om iemand pijn te doen. Integendeel. Ze worden gezegd omdat stilte ongemakkelijk is. Omdat mensen willen helpen. Omdat verdriet van een ander soms zo groot is dat je er bijna automatisch iets tegenóver wilt zetten.
Een advies.
Een troost.
Een richting.
Rouw is rommelig
Maar rouw laat zich niet zo gemakkelijk ordenen. Rouw is geen opdracht die je goed of fout kunt uitvoeren. Geen kast die je opruimt. Geen wond waarvan iemand anders kan bepalen wanneer het verband eraf mag. Geen route met duidelijke borden: eerst ongeloof, dan boosheid, dan verdriet, dan aanvaarding.
Zo werkt het niet.
Rouw is veel rommeliger dan dat.
Het kan weken stil zijn en dan ineens terugkomen door iets kleins. Een geur in een trappenhuis. Een stem die op iemand lijkt. Een gewoonte die geen doel meer heeft. Twee kopjes pakken terwijl er nog maar één nodig is. Een naam willen roepen en halverwege beseffen dat er niemand meer antwoordt. En soms is rouw juist afwezig op momenten waarop anderen haar verwachten.
Tijdens een verjaardag.
Bij een graf.
Op een sterfdag.
Dan gebeurt er niets. Of bijna niets. En ook dat kan verwarrend zijn. Alsof zelfs het verdriet zich niet aan de regels houdt die anderen er graag aan geven. Misschien is dat wel het ingewikkelde aan rouw: dat iedereen er taal voor heeft, maar niemand precies weet hoe het moet.
Rouw krijgt niet één plek, het verspreidt zich
“Je moet het een plekje geven.”
Het klinkt vriendelijk. Behapbaar bijna.
Alsof verlies ergens in een mens kan worden neergezet, naast andere moeilijke dingen, met een deur ervoor die dicht kan.
Maar wie rouwt, weet vaak beter.
Rouw krijgt niet één plek.
Rouw verspreidt zich. Door dagen heen. Door huizen. Door gesprekken. Door muziek die ineens te veel is. Door gewone dinsdagen waarop niemand iets bijzonders verwacht.
En misschien hoeft rouw ook helemaal geen plekje te krijgen.
Misschien is dat wel de vergissing.
Alsof verdriet pas dragelijk wordt als het ergens netjes ligt opgeborgen. Alsof gemis pas goed gedragen wordt wanneer het niet meer in de weg staat.
Doorgaan is niet hetzelfde als achterlaten
Maar rouw staat in de weg.
Natuurlijk staat rouw in de weg.
Bij het tandenpoetsen.
Bij het boodschappen doen.
Bij het invullen van een formulier waarop nog steeds staat: partner.
En dan zegt iemand:
“Je moet ook weer door.”
Dat klopt.
Alleen weet bijna niemand hoe dat eruitziet.
Want doorgaan is niet hetzelfde als achterlaten. Doorgaan is soms opstaan, terwijl je liever blijft liggen. Een verjaardag overleven. Een berichtje beantwoorden. Lachen en daar later van schrikken. Niet huilen op de dag waarop iedereen het verwacht, en wel huilen op een dinsdagmiddag zonder duidelijke reden.
Rouw verdwijnt niet omdat het leven doorgaat.
Rouw gaat mee.
Niet altijd op de voorgrond. Niet altijd zwaar. Soms zelfs even stil. Maar ergens loopt ze mee, als iets wat niet opgelost hoeft te worden om waar te blijven.
Misschien is dat het eerlijkste wat je over rouw kunt zeggen.
Dat mensen niet verdergaan zonder degene die ze missen.
Ze gaan verder mét het missen.